Ali Çolak - 14 Ekim 2006 Cumartesi, Zaman

Jean Paul Sartre, 1964 Nobel Edebiyat Ödülü’nü kazandığında, ‘ben ödülümü yazarken aldım’ deyip Akademi’nin elini havada bırakmıştı.

Pek çokları buna şaşırmış olmalıydı; ama ortada bir gerçek vardı, Sartre ödülü reddetmişti. Şöyle açıklıyordu reddetme gerekçesini: “Ben eserimi yaratırken yeterince ödül aldım. Bir Nobel ödülü buna bir şey katmaz, tam aksine beni aşağıya çeker. Nobel ödülü, tanınma peşinde olan amatörler için güzeldir. Ben yaşlıyım ve yeterince keyif yaşadım. Yaptığım her şeyi severek yaptım. En büyük ödül zaten buydu. Başka da bir ödül istemiyorum. Çünkü almış olduğum ödülden daha güzel bir şey olamaz.” Nasıl? İnsanın göğsünü kabartacak kadar ‘onurlu’ ve bir o kadar da duygusal bir gerekçe değil mi? Hakikaten Sartre’ın bu sözleri, bir yazarın, eserinin ruhuna sadakat konusunda verebileceği en büyük ders olmalıdır. Gerçek bir edebiyat eserinin ödüle ihtiyacı yoktur. O, daha doğarken yazarına en büyük ödülü, o tarifsiz ruhani zevki yaşatmıştır. Ödüllerin en parıltılısı, en pahalısı bile o zevke bir şey ekleyemez.

Doğrusu bu ya, bir yazarın bu sözleri söyleyebilmesi için ya şu fani dünyayı bütün bütün defterinden silmiş, hırslarından sıyrılmış bir zahid olması gerekir, ya da Sartre kadar yaşlı ve bir o kadar da rind! Ama ne olursa olsun, bir kitap sayfasında bu cümleleri okumak insana bir hayli heyecan veriyor.

Nobel Edebiyat Ödülü’nün Orhan Pamuk’a verildiği duyulduktan sonra kimileri çıkıp ‘ödülü iade etsin’ dedi. ‘Milli gurur’umuzu okşayan, hoş bir teklif bu; ama hiçbir bakımdan gerçeklik, olabilirlik zemini ve ihtimali taşımıyor. Nitekim Pamuk da New York’tan, “Hayır, iade etmem söz konusu değil.” dedi. Öyle ya, Pamuk ödülü reddetmek için ne Sartre kadar yaşlı ne de doyuma ulaşmış bir yazar! Evet, dünyada tanınıyor. Eserleri 46 dile çevrilmiş, 100’ü aşkın ülkede yayınlanmış. Sanırım maddi bir sıkıntısı, derdi de yok; ama bütün bunlar o ödülün getireceği tatmini karşılamaktan uzak. Bildiğimiz kadarıyla Pamuk ‘başarı’ya bir hayli düşkün ve hırslı bir yazar. Dolayısıyla ondan Sartre gibi bir ‘kahraman’ çıkarmamız mümkün görünmüyor.

Nobel haberinin duyulmasından sonra hemen herkesin merak ettiği bir konu da “Pamuk’un eline ne kadar geçecek?” sorusuydu. İhtimal ki rakamı öğrenenler, derin bir nefes alıyor ve bu para ile yapılabileceklerin hayalini kurmaya duruyordu. Şaka değil, tamı tamına 1,36 milyon dolar yani 2 milyon 12 bin 800 YTL. Dürüst olalım, bu parayı elinin tersiyle itecek kaç kişi çıkar aramızdan? Eminim, şimdi Pamuk’u kıyasıya eleştiren, ‘ödülü iade etsin’ diyen pek çok kişi, aynı durumda olsa bu sınavı geçeceğini garanti edemez. Ve pek çoğu da oturmuş, “Ne yapılmaz ki bu parayla?” deyip hayallere dalmaktadır. Neler yapılmaz ki... ‘Yazar’a yaraşır malikaneler kurulur, sonu gelmez yolculuklara çıkılır, dünyada eşi benzeri olmayan yayınevleri kurulur, benzersiz dergiler çıkarılır... Dedim ya, sonu gelmez bu hayalin...

Elbette diyeceksiniz ki ‘her şey para değil’... Doğru, hatta para hiçbir şey değil. Ama birinin böyle bir durum karşısında nasıl davranacağını önceden kestirmenin imkanı yoktur, diyorum ben. Prestij, alkış ve para karşısında müstağni kalabilmek adamakıllı bir ‘aşkınlık’ istiyor çünkü. Elbette bütün ömrünü yazının, edebiyatın kölesi olarak geçirmiş yazarlar, şairler yok değil. Bırakın Nobel’in, sıradan ödüllerin bile ‘eser’inin ruhuna zarar vereceğini düşünenler... Onların sayısı o kadar az ki!

Büyük büyük sözler eden yazarlara, bir Sartre’ın her zaman çıkmayacağını hatırlatmak isterim. Orhan Pamuk’tan Sartre olmasını beklemek, sadece güzel bir hayal olmalı.